{"id":72297,"date":"2018-05-19T00:29:06","date_gmt":"2018-05-18T22:29:06","guid":{"rendered":"https:\/\/haberler.dk\/tr\/?p=72297"},"modified":"2021-10-03T06:28:43","modified_gmt":"2021-10-03T04:28:43","slug":"iddia-cinin-binlerce-muslumanin-beynini-yikiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/dunya\/iddia-cinin-binlerce-muslumanin-beynini-yikiyor\/72297\/","title":{"rendered":"\u0130ddia: \u00c7in binlerce M\u00fcsl\u00fcman\u0131n &#8216;beynini y\u0131k\u0131yor&#8217;"},"content":{"rendered":"<p>Pekin y\u00f6netiminin, ge\u00e7en ilkbahardan bu yana \u00c7in&#8217;in Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi&#8217;nde kamplarda g\u00f6zalt\u0131nda tuttu\u011fu ve aralar\u0131nda yabanc\u0131lar\u0131n bulundu\u011fu on binlerce M\u00fcsl\u00fcman\u0131n beynini &#8220;siyasi e\u011fitim&#8221; ad\u0131 alt\u0131nda y\u0131kad\u0131\u011f\u0131 iddia edildi.<\/p>\n<p>Associated Press ajans\u0131n\u0131n \u00f6zel haberinde, kamplarda y\u00fcr\u00fct\u00fclen enterne program\u0131yla g\u00f6zalt\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, siyasi d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin ve kimliklerinin yeniden \u015fekillendirilmeye, inan\u00e7lar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 savunuldu.<\/p>\n<p>\u00c7inli yetkililer, gizlilikle y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc iddia edilen program hakk\u0131nda yorumda bulunmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131rken, baz\u0131lar\u0131n\u0131n, devlet medyas\u0131na a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131kla m\u00fccadele i\u00e7in ideolojik de\u011fi\u015fiklikler gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131klama yapt\u0131\u011f\u0131 biliniyor.<\/p>\n<p>&#8220;Partiye \u015f\u00fck\u00fcrler olsun!&#8221;<\/p>\n<p>Haberde 2006 y\u0131l\u0131nda Kazakistan&#8217;a yerle\u015fen ve 2009&#8217;da bu \u00fclkenin vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 alan \u00c7in do\u011fumlu 42 ya\u015f\u0131ndaki \u00d6mer Bekali&#8217;nin hikayesine yer veriliyor.<\/p>\n<p>Ge\u00e7en y\u0131l 25 Mart&#8217;ta ailesini ziyaret etmek i\u00e7in gitti\u011fi Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi&#8217;nde g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nan Bekali, &#8220;polisin kendisini bir sandalyeye ba\u011flad\u0131\u011f\u0131, bileklerinden duvara ast\u0131\u011f\u0131n\u0131&#8221; ve \u00c7inlileri Kazakistan&#8217;a turist vizesi i\u00e7in ba\u015fvurmaya davet etmesiyle ilgili sorgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>Bekali, 7 ay boyunca tutuldu\u011fu h\u00fccreden tahliye belgesi verilerek \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak serbest kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Karamay&#8217;da binden fazla ki\u015finin g\u00f6zalt\u0131nda tutuldu\u011fu tel \u00f6rg\u00fclerle \u00e7evrili bir yerle\u015fkeye g\u00f6nderildi\u011fini belirtti.<\/p>\n<p>Yerle\u015fkede her g\u00fcn \u015fafak s\u00f6kmeden uyand\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131, \u00c7in milli mar\u015f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediklerini ve \u00c7in bayra\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ndere \u00e7ektiklerini ifade eden Bekali, burada kendilerine ayr\u0131ca \u00c7in Kom\u00fcnist Partisini (\u00c7KP) \u00f6ven mar\u015flar ile \u00c7in dil ve tarihinin \u00f6\u011fretildi\u011fini kaydetti.<\/p>\n<p>Bekali, yetkililerin 1950&#8217;lerde \u00c7KP &#8220;\u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmeden&#8221; \u00f6nce Sincan halk\u0131n\u0131n geri kalm\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fini, yemekten \u00f6nce &#8220;Partiye \u015f\u00fck\u00fcrler olsun! Anavatana \u015f\u00fck\u00fcrler olsun! Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u015ei&#8217;ye \u015f\u00fck\u00fcrler olsun!&#8221; demelerinin istendi\u011fini savundu.<\/p>\n<p>G\u00fcn boyunca di\u011fer 8 tutukluyla ayn\u0131 odaya kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, tuvaletlere kameralar\u0131n yerle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011funu, abdest almamalar\u0131 i\u00e7in banyo yapmalar\u0131na nadiren izin verildi\u011fini ifade eden Bekali, g\u00f6revlilerin 4 saat s\u00fcren toplant\u0131larda &#8220;\u0130slam&#8217;\u0131n tehlikelerini&#8221; anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131, birbirlerini ele\u015ftirmelerinin istendi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>\u0130lk h\u00fccre cezas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan 24 Kas\u0131m&#8217;da aniden serbest b\u0131rak\u0131lan Bekali&#8217;nin hikayesini \u00f6nce k\u0131z karde\u015fi ve annesinin g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nabilece\u011fi endi\u015fesiyle payla\u015fmak istemedi\u011fi, polisin 10 Mart&#8217;ta \u00f6nce k\u0131z karde\u015fi Adile Bekali, bir hafta sonra annesi Emine Sad\u0131k, 24 Nisan&#8217;da da babas\u0131 \u0130brahim&#8217;i g\u00f6t\u00fcrmesi \u00fczerine fikrini de\u011fi\u015ftirdi\u011fi belirtildi.<\/p>\n<p>Kamptan s\u00f6z ederken g\u00f6z ya\u015flar\u0131na hakim olamayan Bekali, &#8220;Kendinizi ele\u015ftirmek, d\u00fc\u015f\u00fcncenizi ve etnik grubunuzu inkar etmek zorunda oldu\u011funuzda psikolojik bask\u0131 muazzamd\u0131. Hala her ak\u015fam g\u00fcne\u015f do\u011fana kadar bunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.&#8221; diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p>Haberde Bekali&#8217;nin anlatt\u0131klar\u0131n\u0131n, di\u011fer 3 eski tutuklu ve farkl\u0131 kamplarda g\u00f6rev yapan eski bir e\u011fitimci taraf\u0131ndan onayland\u0131\u011f\u0131 da vurguland\u0131.<\/p>\n<p>ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;ndan bir yetkili ge\u00e7en ay yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, onbinlerce Uygur&#8217;un g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydetmi\u015fti. ABD&#8217;li yetkili &#8220;siyasi e\u011fitim&#8221; kisvesi alt\u0131nda yap\u0131lan toplu g\u00f6zalt\u0131lar\u0131n rahats\u0131z edici oldu\u011funu, \u00c7in&#8217;in daha \u015feffaf sisteme sahip olmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015fti.<\/p>\n<p>\u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc (HRW) daha \u00f6nce haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir raporda da Sincan Kamu G\u00fcvenli\u011fi B\u00fcrosunun 2016&#8217;da uygulamaya koydu\u011fu &#8220;B\u00fct\u00fcnle\u015fik Ortak Operasyonlar Platformu (BOOP)&#8221; adl\u0131 izleme program\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bireylere ait ki\u015fisel bilgileri ve g\u00fcndelik hareketlerine dair kay\u0131tlar\u0131 r\u0131zalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurmu\u015ftu. Raporda, son iki y\u0131lda program arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7ok say\u0131da ki\u015finin &#8220;\u00f6nleyici polisiye tedbiri&#8221; ad\u0131 alt\u0131nda su\u00e7suz yere al\u0131konuldu\u011fu, siyasi a\u00e7\u0131dan tehlikeli olarak de\u011ferlendirilen bireylerin herhangi bir yarg\u0131 karar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n &#8220;siyasi e\u011fitim merkezleri&#8221; denilen g\u00f6zalt\u0131 merkezlerine g\u00f6nderildi\u011fi ifade edildi.\u200b<\/p>\n<p>Son y\u0131llarda \u00c7in&#8217;in Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi&#8217;nde ya\u015fayan \u00e7ok say\u0131da Uygur, \u00c7in&#8217;in kendilerine bask\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek b\u00f6lgeden ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu Tayland \u00fczerinden Malezya&#8217;ya y\u00f6neliyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7in&#8217;in, Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi&#8217;nde kamplarda tuttu\u011fu on binlerce M\u00fcsl\u00fcman\u0131n beynini &#8220;siyasi e\u011fitim&#8221; kisvesi alt\u0131nda y\u0131kad\u0131\u011f\u0131 savunuldu.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":72299,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"coauthors":[],"class_list":["post-72297","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72297","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=72297"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/72297\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/media\/72299"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=72297"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=72297"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=72297"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nordicturk.com\/arsiv\/20122025\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=72297"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}