Do\u00e7. Dr. \u0130mam Bak\u0131r Kanl\u0131, kooperatif\u00e7ili\u011fin \u00f6nemini AA Analiz i\u00e7in kaleme ald\u0131.<\/p>\n
***<\/p>\n
Kooperatif\u00e7ilik; ruhunda yard\u0131mla\u015fma, dayan\u0131\u015fma, i\u015f birli\u011fi ve uzla\u015fma gibi toplumsal yap\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fine katk\u0131 sa\u011flayan \u00f6nemli stratejik unsurlar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran, insan\u0131n var oldu\u011fu ilk g\u00fcnden bug\u00fcne, \u00f6rg\u00fctl\u00fc ve bilin\u00e7li bir mekanizma olarak sadece ekonomik hayata de\u011fil ayn\u0131 zamanda sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel hayata da olumlu katk\u0131lar sa\u011flayan bir olu\u015fumdur. Her ne kadar Uluslararas\u0131 Kooperatif Birli\u011fi’ne g\u00f6re (International Cooperative Alliance-ICA) “modern” anlamda kooperatif\u00e7ilik hareketi 1844 y\u0131l\u0131nda, “Rochdale \u00d6nc\u00fcleri” (The Rochdale Pionners) olarak adland\u0131r\u0131lan bir grup zanaatkar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu t\u00fcketim kooperatifi ile d\u00fcnyaya tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olsa da asl\u0131nda hareket, insanl\u0131k tarihi kadar eskidir. \u00d6zellikle \u0130slam medeniyetinde, \u0130slam’\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda “emir bi’l-ma’r\u00fbf nehiy ani’l-m\u00fcnker” prensibi uyar\u0131nca kurulan Hisbe Te\u015fkilat\u0131 ile ba\u015flayan hareketin kurumsalla\u015fma s\u00fcreci, sonras\u0131nda F\u00fct\u00fcvvet Te\u015fkilat\u0131’na, oradan Ahi Te\u015fkilat\u0131’na ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun son d\u00f6neminde de Lonca Te\u015fkilat\u0131’na kadar kendini ta\u015f\u0131m\u0131\u015f ve fonksiyonel olarak eksiklik ve yetersizliklerine ra\u011fmen bug\u00fcnlere kadar gelebilmi\u015ftir.<\/p>\n
– Kooperatif\u00e7ilik uluslararas\u0131 bir politika olarak kabul edildi<\/p>\n
World Cooperative Monitor’un 2020 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re bug\u00fcn d\u00fcnyadaki insanlar\u0131n en az y\u00fczde 12’sinin toplam 3 milyon kooperatiften birine \u00fcyesi olu\u015fu ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte en b\u00fcy\u00fck 300 kooperatifin 2 milyar ABD dolar\u0131 \u00fczerinde ciro yap\u0131yor olmas\u0131, kooperatif\u00e7ili\u011fin geldi\u011fi yeri g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Ayr\u0131ca kooperatiflerin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen istihdam\u0131n y\u00fczde 10’unu olu\u015fturmas\u0131 da bu modelin stratejik \u00f6nemini ortaya koyuyor.<\/p>\n
Bug\u00fcn geldi\u011fimiz noktada, kooperatiflerin stratejik \u00f6nemi uluslararas\u0131 kurulu\u015flar taraf\u0131ndan da kabul edilmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda gerek Birle\u015fmi\u015f Milletler Te\u015fkilat\u0131 gerekse Uluslararas\u0131 \u00c7al\u0131\u015fma \u00d6rg\u00fct\u00fc, baz\u0131 d\u00fczenlemelerle[1] kooperatif\u00e7ilik ekosisteminin geli\u015fmesi i\u00e7in birtak\u0131m destekleyici mekanizmalar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131na y\u00f6nelik \u00f6nemli ad\u0131mlar atm\u0131\u015flard\u0131r. Bu ba\u011flamda kooperatiflerin; s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma, istihdam sa\u011flama ile bilhassa yoksullukla m\u00fccadelede ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir sosyal ya\u015fam olu\u015fturmadaki rol\u00fcn\u00fcn \u00f6nemi vurgulanm\u0131\u015f ve h\u00fck\u00fcmetlerden kooperatif\u00e7ilik ekosisteminin geli\u015febilmesi i\u00e7in gerekli altyap\u0131y\u0131 olu\u015fturmas\u0131 talep edilmi\u015ftir. B\u00f6ylece, kooperatiflerin geli\u015ftirilmesi, uluslararas\u0131 bir politika olarak da kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n
– D\u00fcnya genelinde kooperatifler<\/p>\n
Bug\u00fcn kooperatiflerin toplam varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 20 trilyon ABD dolar\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. Di\u011fer yandan kooperatiflerin istihdam \u00fczerindeki etkisine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6zellikle G20 \u00fclkelerinin bu konudaki ba\u015far\u0131s\u0131 da a\u015fikard\u0131r. Uluslararas\u0131 Sanayi ve Hizmet Kooperatifleri \u00d6rg\u00fct\u00fc[2] (CICOPA) taraf\u0131ndan 2017 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan rapora g\u00f6re kooperatiflerde \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 16 milyonun \u00fczerindedir.<\/p>\n
Afrika’da her on \u00fc\u00e7 ki\u015fiden biri, bir kooperatife \u00fcyedir. Asya k\u0131tas\u0131nda en \u00e7ok kooperatifin bulundu\u011fu \u00fclke \u00c7in’dir. \u00c7in’in bir milyonu a\u015fk\u0131n kooperatifi ve bu kooperatiflerde 2,5 milyona yakla\u015fan \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 bulunuyor. Avrupa’da \u00fc\u00e7 \u00fclkenin n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131; -\u0130rlanda’n\u0131n y\u00fczde 70, Finlandiya’n\u0131n y\u00fczde 60 ve Avusturya’n\u0131n y\u00fczde 59’u- bir kooperatife \u00fcyedir. Her on Kanadal\u0131dan d\u00f6rd\u00fcn\u00fcn en az bir kooperatife \u00fcyeli\u011fi bulunur.<\/p>\n
Amerika k\u0131tas\u0131nda bulunan her be\u015f ki\u015fiden biri kooperatif \u00fcyesidir. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck sa\u011fl\u0131k hizmetleri kooperatif sisteminden birine sahip olan Brezilya’da sunulan hizmetler, eyaletlerin y\u00fczde 80’inden fazlas\u0131na ula\u015fmaktad\u0131r. Brezilya’daki kooperatif sisteminde, 98 bin hekimin \u00fcye oldu\u011fu ve yakla\u015f\u0131k 12 milyon hastaya hizmet veren 367 kooperatif yer almaktad\u0131r. Arjantin’de k\u0131rsal elektri\u011fin y\u00fczde 58’i kooperatifler taraf\u0131ndan sa\u011flanmaktad\u0131r.<\/p>\n
ABD’de ise, her \u00fc\u00e7 Amerikal\u0131dan biri en az bir kooperatifin \u00fcyesidir ve bu ba\u011flamda ABD, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda toplamda 350 milyon kooperatif \u00fcyeli\u011fine sahiptir. Kooperatifler her y\u0131l 2 milyon i\u015f imkan\u0131 sa\u011flamakta, y\u0131ll\u0131k sat\u0131\u015flara 652 milyar ABD dolar\u0131 katk\u0131da bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca ABD’de 1.000’den fazla elektrik kooperatifi, \u00f6zellikle k\u0131rsal alanlarda, hane halklar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 100’\u00fcne elektrik sa\u011flamaktad\u0131r. Japonya’da ise, 120 kooperatif, \u00f6nleyici sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 milyon \u00fcyeye sa\u011fl\u0131k hizmeti vermektedir.<\/p>\n
T\u00fcketici kooperatifleri, bug\u00fcn \u0130skandinav \u00fclkeleri, Atlantik, Kanada, \u0130talya, \u0130svi\u00e7re, Singapur ve Japonya’da pazar lideridir. T\u00fcketici pazar\u0131nda en \u015fiddetli rekabetin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 \u0130ngiltere’de kooperatifler, pazar\u0131n be\u015finci b\u00fcy\u00fck giri\u015fim grubu olarak, \u00f6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck s\u00fcpermarket sekt\u00f6r\u00fcnde \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu kooperatifler; istihdam sa\u011flama, rekabet\u00e7i sistem olu\u015fturma, end\u00fcstri standartlar\u0131n\u0131 belirleme ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmeyi te\u015fvik etme ve y\u00f6nlendirme konular\u0131nda da g\u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131lard\u0131r.<\/p>\n
Di\u011fer yandan kooperatifler, art\u0131k sadece k\u00fc\u00e7\u00fck sermaye birikimleri ve klasik fonksiyonlar\u0131 ile an\u0131lman\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck sigorta i\u015fletmelerinden baz\u0131lar\u0131 kooperatiflerdir. Uluslararas\u0131 Kooperatif ve Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 Sigorta Federasyonu (ICMIF), d\u00fcnyada toplanan primlerin y\u00fczde 7’sine sahiptir ve 70 \u00fclkeden 184 sigorta i\u015fletmesinin \u00fcyeli\u011fini bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i kooperatifleri, \u00f6zellikle \u0130talya’n\u0131n Emilia-Romagna b\u00f6lgesinde ve \u0130spanya’n\u0131n Bask b\u00f6lgesinde \u00fcyelerine bankac\u0131l\u0131k, teknik e\u011fitim ve \u00fcr\u00fcn geli\u015ftirme gibi ortak hizmetler sunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, ya\u015fl\u0131lar ve engelliler i\u00e7in sosyal bak\u0131m gibi ki\u015fisel hizmetler konusunda ortaya \u00e7\u0131kan yeni kooperatifler de vard\u0131r.<\/p>\n
– Kooperatiflerin ulusal ekonomiye katk\u0131lar\u0131<\/p>\n
BM Ekonomik ve Sosyal \u0130\u015fler B\u00f6l\u00fcm\u00fc (Department of Social and Economic Affairs) Sosyal Politika ve Kalk\u0131nma Birimi (Division for Social Policy and Development) i\u00e7in Nisan 2014 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlanan rapor[3] ba\u011flam\u0131nda, kooperatiflerin ulusal ekonomiye katk\u0131lar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ulusal d\u00fczeyde kooperatif ekonomisinin, d\u00fcnyadaki d\u00f6rt \u00fclkede (Yeni Zelenda-y\u00fczde 20, Hollanda-y\u00fczde 18, Fransa-y\u00fczde 18, Finlandiya- y\u00fczde14) Gayri Safi Yurti\u00e7i Has\u0131la’n\u0131n y\u00fczde 10’undan fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
– Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 s\u00fcrecinde kooperatiflerin rol\u00fc ve \u00f6nemi<\/p>\n
Koronavir\u00fcs s\u00fcreciyle birlikte hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere ekonomik sistemde ya\u015fanan istikrars\u0131zl\u0131klar, g\u0131da tedarik g\u00fcvenli\u011finde ya\u015fanan sorunlar ve artan \u00e7evresel bozulmalar, kooperatiflerin sundu\u011fu giri\u015fimcilik modelini, bu sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde h\u00fck\u00fcmetlerin g\u00fcndemine getirmi\u015ftir. K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte politika yap\u0131c\u0131lar, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir yerel kalk\u0131nman\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda, yoksullukla m\u00fccadelede, dezavantajl\u0131 gruplar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131; sosyal d\u0131\u015flanma, f\u0131rsatlara eri\u015fim eksikli\u011fi, k\u00fcreselle\u015fmenin getirdi\u011fi dengesizlik ve artan ekonomik e\u015fitsizlikler gibi olumsuzluklar\u0131n giderilmesinde kooperatifleri en \u00fcst d\u00fczeyde \u00f6nermekte, te\u015fvik etmekte ve bir rol model olarak sunmaktad\u0131r. Salg\u0131n s\u00fcrecinde kooperatiflerin sinerjisi, tedarik zincirlerinde ya\u015fanan k\u0131r\u0131lma ve enflasyonla m\u00fccadele ba\u015fta olmak \u00fczere ekonomik krizle m\u00fccadelede \u00f6nc\u00fc rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Nitekim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kooperatifler, yerel ekonomik kalk\u0131nma ba\u011flam\u0131nda, yerel ekonominin g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve \u00e7e\u015fitlili\u011fini art\u0131rarak, yerel halk i\u00e7in i\u015f imkanlar\u0131 geli\u015ftirmeye ve ya\u015fam kalitesini artt\u0131rmaya yard\u0131mc\u0131 olmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda, ticari aktiviteler sonunda elde edilecek gelirlerden al\u0131nacak vergiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da kamu ekonomisine katk\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
– Kooperatif\u00e7ili\u011fin geli\u015ftirilmesinde siyasi iradeye d\u00fc\u015fen g\u00f6rev<\/p>\n
Yerel y\u00f6netimler ve \u00f6zelde ise belediyeler, ekonomik kalk\u0131nmay\u0131 desteklemek, kooperatifler gibi i\u015f birli\u011fi, dayan\u0131\u015fmaya ve ortakl\u0131\u011fa dayal\u0131 ekonomik modeller geli\u015ftirmek ve bunlar\u0131 uygulamak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli yakla\u015f\u0131mlar, programlar benimseyebilir. Bu \u00e7er\u00e7evede, belirli ara\u00e7lar ve stratejiler kullanarak bunu sistemik bir yap\u0131ya, anlay\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilirler. Bunu ba\u015farabilmek i\u00e7in ise her \u015feyden \u00f6nce; giri\u015fimcilik, i\u015f birli\u011fi, yard\u0131mla\u015fma ve dayan\u0131\u015fma fikri, bir toplumsal ya\u015fam tarz\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilmelidir. \u0130\u00e7selle\u015ftirilmemi\u015f bir hareketin orta ve uzun d\u00f6nemde ba\u015far\u0131 elde etmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Siyasi irade, yerel giri\u015fimcilik ekosisteminin ve \u00f6zelde kooperatif\u00e7ili\u011fin geli\u015ftirilmesine y\u00f6nelik kapsaml\u0131 bir kamu politikas\u0131 olu\u015fturmal\u0131 ve kalk\u0131nma planlar\u0131na bunu aktarabilmelidir. Di\u011fer yandan, siyasi iradenin kooperatif\u00e7ilik mevzuat\u0131n\u0131, kooperatiflerin yerel ekonomik kalk\u0131nman\u0131n stratejik oyuncusu oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak ve b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, te\u015fvik edici, destekleyici ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir yakla\u015f\u0131mla yeniden ele almas\u0131 elzemdir. Bu giri\u015fimcilik ekosisteminin ye\u015fertilmesi ile sadece \u00fcretici de\u011fil, ayn\u0131 zamanda t\u00fcketici de \u00f6nemli kazan\u0131mlar sa\u011flayacak; ba\u015fta hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile m\u00fccadele olmak \u00fczere, \u00fcreten bir ekonominin ruhi altyap\u0131s\u0131 da ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak kooperatifler, kent ekonomisinin ba\u015fat akt\u00f6rleridir. Yerel y\u00f6netimlerin ve \u00f6zelde de belediyelerin bu akt\u00f6rlerle yapacaklar\u0131 i\u015f birli\u011fini, verecekleri te\u015fvik ve desteklerle stratejik d\u00fczeye getirmeleri, kalk\u0131nmay\u0131 da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir hale getirecek, b\u00f6ylece toplumun refah ve mutlulu\u011fu m\u00fcmk\u00fcn olurken, belki de “ceketimizin astar\u0131 i\u00e7inde kaybetti\u011fimiz” yeni bir medeniyetin kurulmas\u0131na vesile olacak bir yap\u0131 ta\u015f\u0131 g\u00f6revini de yerine getirmi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n
***<\/p>\n
[Do\u00e7. Dr. \u0130mam Bak\u0131r Kanl\u0131, Marmara \u00dcniversitesi]<\/p>\n
Not: Bu \u00e7al\u0131\u015fma, Kentli Haklar\u0131 [Kanl\u0131, \u0130. B. (2022). Adalet Yay\u0131nevi, Edit\u00f6r: \u00d6zaslan K\u0131z\u0131lbo\u011fa R\u00fcveyda, Bas\u0131m say\u0131s\u0131:1, Sayfa say\u0131s\u0131:401, ISBN:978-625-8092-45-5, B\u00f6l\u00fcm Sayfalar\u0131:77 -126] adl\u0131 kitapta yer alan, “Kentsel Ekonomik Kalk\u0131nman\u0131n Sa\u011flanmas\u0131nda Belediyeler ile Kooperatifler Aras\u0131 \u0130\u015fbirli\u011finin \u00d6nemi” adl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6zetlenerek derlenmi\u015f halidir.<\/p>\n
[1] Annex: Draft Guidelines Aimed at Creating A Supportive Environment For The Development of Cooperatives (A\/56\/73 E\/2001\/68) ve R193- Promotion of Cooperatives Recommendation, 2002 (No. 193)<\/p>\n
[2] D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda 4 milyon ki\u015fiyi istihdam etmekte, 65.000 i\u015fletmesi bulunmakta ve 32 \u00fclkeden 49 \u00fcyeyi bir araya getirmektedir.<\/p>\n
[3] Dave Grace and Associates (2014). Measuring the Size and Scope of the Cooperative Economy, Results of the 2014 Global Census on Co-operatives, April 2014, Department of Social and Economic Affairs, Division for Social Policy and Development. \u015eubat 21, 2021 tarihinde https:\/\/www.un.org\/esa\/socdev\/documents\/2014\/coopsegm\/grace.pdf adresinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
*Makalelerdeki fikirler yazar\u0131na aittir ve Anadolu Ajans\u0131n\u0131n edit\u00f6ryal politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tmayabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bug\u00fcn kooperatiflerin toplam varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 20 trilyon ABD dolar\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir.<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"source_name":"","source_url":"","via_name":"","via_url":"","override_template":"0","override":[{"template":"2","single_blog_custom":"","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"default-sidebar","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"0","share_position":"hide","share_float_style":"share-monocrhome","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"0","show_post_reading_time":"1","post_reading_time_wpm":"300","show_zoom_button":"0","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"0","show_popup_post":"0","number_popup_post":"2","show_author_box":"0","show_post_related":"1","show_inline_post_related":"0"}],"override_image_size":"0","image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"no-crop","single_post_gallery_size":"crop-715"}],"trending_post":"0","trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post":"0","sponsored_post_label":"Sponsored by","sponsored_post_name":"","sponsored_post_url":"","sponsored_post_logo_enable":"0","sponsored_post_logo":"","sponsored_post_desc":"","disable_ad":"0"},"jnews_primary_category":{"id":""},"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"coauthors":[92],"class_list":["post-91238","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ekonomi"],"yoast_head":"\n