Mehmet Akif Kire\u00e7ci, \u0130sve\u00e7 ve Finlandiya’n\u0131n NATO m\u00fczakerelerinde katedilen s\u00fcreci ve muhtemel senaryolar\u0131 AA Analiz i\u00e7in 3 soruda kaleme ald\u0131.<\/p>\n
\u0130sve\u00e7 ve Finlandiya’n\u0131n NATO m\u00fczakereleri hangi a\u015famada?
\nRusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 i\u015fgaliyle ba\u015flayan sava\u015f Avrupa’n\u0131n g\u00fcvenli\u011finin Amerika Birle\u015fik Devletleri veya NATO olmadan sa\u011flanamayaca\u011f\u0131 fikrini peki\u015ftiren bir etki yaratt\u0131. Rusya’n\u0131n yeniden b\u00fcy\u00fck devlet stat\u00fcs\u00fcne d\u00f6nme aray\u0131\u015f\u0131, \u0130sve\u00e7 ve Finlandiya’y\u0131 benzer bir Rus i\u015fgalinden sak\u0131nmak i\u00e7in NATO g\u00fcvenlik \u015femsiyesine dahil olma konusunda harekete ge\u00e7irdi. Rusya’n\u0131n geni\u015fleme politikas\u0131n\u0131n devam etme riski, her iki \u00fclkeyi de kendi g\u00fcvenliklerine daha realist bir a\u00e7\u0131dan bakmaya zorluyor. \u0130sve\u00e7 ve Finlandiya i\u00e7in y\u00fckselen tehdit alg\u0131s\u0131n\u0131n en temel \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kan NATO \u00fcyelik s\u00fcreci, 18 May\u0131s 2022’de Genel Sekreter Jens Stoltenberg’e teslim edilen resmi evrakla ba\u015flam\u0131\u015f oldu.<\/p>\n
\u0130sve\u00e7 ve Finlandiya’n\u0131n NATO \u00fcyelik m\u00fczakereleri ve ABD ile di\u011fer Avrupa \u00fclkelerinin co\u015fkulu destekleri, T\u00fcrkiye’nin g\u00fcvenlik endi\u015felerini a\u00e7\u0131klamas\u0131yla farkl\u0131 bir boyuta evrildi. Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan, bu iki \u00fclkenin, \u00f6zellikle de \u0130sve\u00e7’in, T\u00fcrkiye’nin on y\u0131llard\u0131r m\u00fccadele etti\u011fi ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc PKK’ya do\u011frudan destek ve \u00fcyelerine siyasi s\u0131\u011f\u0131nma hakk\u0131 verdi\u011fini, maddi yard\u0131mlarda bulundu\u011funu dile getirerek T\u00fcrkiye’nin onay\u0131 i\u00e7in bu tav\u0131rlar\u0131n de\u011fi\u015fmesi gerekti\u011fini kamuoyuna duyurdu. Bu \u00fclkelerin PKK’l\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra h\u00fck\u00fcml\u00fc veya aranan baz\u0131 FET\u00d6 \u00fcyelerine de s\u0131\u011f\u0131nma sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 biliniyor. T\u00fcrkiye’ye uygulanan silah sat\u0131\u015f engeline de dikkati \u00e7eken Cumhurba\u015fkan\u0131, \u00f6z\u00fcnde kolektif g\u00fcvenlik aray\u0131\u015f\u0131 olan NATO’ya kabul edilmek isteyen \u00fclkelerin di\u011fer \u00fcyelerin g\u00fcvenli\u011fine tehdit olu\u015fturmamas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131. T\u00fcrkiye’nin talebi silah sat\u0131\u015f engelinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, ter\u00f6rden aranan veya h\u00fck\u00fcml\u00fc ki\u015filerin iadesi ve T\u00fcrkiye’nin g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcttefikler taraf\u0131ndan s\u00f6z ve eylemlerle payla\u015f\u0131lmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Haziran 2022’de ger\u00e7ekle\u015ftirilen NATO liderler zirvesinde \u0130sve\u00e7 ve Finlandiya, T\u00fcrkiye’nin ter\u00f6rle m\u00fccadele ve ter\u00f6ristlerin teslim edilmesi konular\u0131ndaki beklentilerine genel olarak olumlu yan\u0131t vermi\u015f ve ortak bir mutabakat metni imza alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Bu metin do\u011frudan NATO evrak\u0131 olmasa da T\u00fcrkiye’nin PKK ve PKK uzant\u0131l\u0131 \u00f6rg\u00fctlerden kaynaklanan me\u015fru g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131n\u0131n NATO marj\u0131nda kayda ge\u00e7irilmesi, PYD’ye destek veren di\u011fer m\u00fcttefik \u00fclkelere de \u00f6nemli bir mesajd\u0131.<\/p>\n
\u0130sve\u00e7 ve Finlandiya do\u011fal olarak bir an \u00f6nce NATO \u00fcyelik s\u00fcre\u00e7lerinin tamamlanmas\u0131n\u0131 istiyor. Bu iste\u011fi iki \u00fclkenin Amerika ile yo\u011funla\u015fan g\u00f6r\u00fc\u015fme trafi\u011finden anlamak m\u00fcmk\u00fcn. Gerek \u0130sve\u00e7 gerekse Finlandiya, muhtemelen Amerika’n\u0131n T\u00fcrkiye’yi PKK\/PYD konusunda ikna etmesi ve \u00e7ekincelerini yumu\u015fatmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde hareket ediyor. Ancak Amerika, T\u00fcrkiye ile halihaz\u0131rda devam eden Suriye’ye karadan m\u00fcdahale fikrini de g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak ikili ili\u015fkilere bu durumun yans\u0131mas\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131yor olabilir. ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Antony Blinken’in 8 Aral\u0131k’ta g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, \u0130sve\u00e7 ve Finlandiya NATO \u00fcyelik s\u00fcre\u00e7lerinin ABD ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda ikili bir mesele olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ABD’nin konuyu ikili bir meseleye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyece\u011fini s\u00f6ylemesi bu tavr\u0131n kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130sve\u00e7 ve Finlandiya T\u00fcrkiye’deki se\u00e7imler \u00f6ncesinde NATO \u00fcyelik s\u00fcrecini tamamlama isteklerini dile getirmi\u015f olsalar da T\u00fcrkiye PKK\/PYD ter\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6nlenmesi konusunda net ad\u0131mlar g\u00f6rmeden bu \u00fclkelere NATO’nun kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7ma niyetinde g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n
\u0130sve\u00e7 ve Finlandiya hangi somut ad\u0131mlar\u0131 att\u0131?
\nT\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6nemli geli\u015fme, \u00f6zellikle \u0130sve\u00e7’te PKK ve PYD’ye y\u00f6nelik alg\u0131 ve s\u00f6ylemlerde g\u00f6zlemlenebilir bir de\u011fi\u015fim olmas\u0131d\u0131r. \u0130sve\u00e7, NATO \u00fcyelik s\u00fcrecinde T\u00fcrkiye’nin PKK\/PYD ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctleriyle m\u00fccadele iste\u011fine y\u00f6nelik gerek aranan ter\u00f6ristlerin teslimi gerekse ter\u00f6rle m\u00fccadele yasas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla somut ad\u0131mlar atma konusunda da gayret g\u00f6steriyor. Ayn\u0131 durum Finlandiya i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fil. T\u00fcrkiye’nin isteklerinin kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131na dair a\u00e7\u0131klamalarla yetinen Finlandiya, \u0130sve\u00e7’e nazaran s\u00fcreci destekleyecek somut hamlelerden ka\u00e7\u0131n\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
\u0130sve\u00e7’in 1 Ocak’ta y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girecek olan ve daha s\u0131k\u0131 ter\u00f6rle m\u00fccadele yasalar\u0131n\u0131 ge\u00e7irmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fine dair memnuniyetini dile getiren T\u00fcrkiye, bu yasan\u0131n nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istiyor. T\u00fcrkiye’de ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyeli\u011fi nedeniyle hakk\u0131nda kesinle\u015fmi\u015f hapis cezas\u0131 bulunan Mahmut Tat’\u0131n T\u00fcrkiye’ye teslim edilmesi yine \u0130sve\u00e7’in bir di\u011fer dikkati \u00e7eken somut ad\u0131m\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
\u00d6te yandan, T\u00fcrkiye ile diyalo\u011fa haz\u0131r olduklar\u0131n\u0131 ve sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fine inand\u0131klar\u0131n\u0131 dile getiren Finli yetkililer, hazirandaki NATO zirvesinden bu yana PKK\/PYD ter\u00f6r mensuplar\u0131na y\u00f6nelik olarak T\u00fcrkiye’nin taleplerini kar\u015f\u0131layacak somut ad\u0131mlar\u0131 atma konusunda daha yava\u015f davran\u0131yor. Finlandiya Cumhurba\u015fkan\u0131 Sauli Niinist\u00f6’nun \u0130stanbul’daki son ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan yapt\u0131\u011f\u0131 “T\u00fcrkiye’nin ter\u00f6r konusundaki endi\u015fesi ciddiye al\u0131nmal\u0131d\u0131r.” a\u00e7\u0131klamas\u0131, tabii ki T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan somut bir ad\u0131m olarak g\u00f6r\u00fclmedi. Bu duruma ek olarak 7 Aral\u0131k’ta Finlandiya’da d\u00fczenlenen eylemde ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc YPG\/PKK flamalar\u0131n\u0131n polisler taraf\u0131ndan engellenmesi, T\u00fcrkiye’nin NATO \u00fcyeli\u011fi onay\u0131 i\u00e7in yine son derece yetersiz bir giri\u015fimdi.<\/p>\n
M\u00fczakerelerde muhtemel senaryolar nelerdir?
\n\u0130sve\u00e7, m\u00fczakere s\u00fcrecini sonu\u00e7land\u0131rmak i\u00e7in T\u00fcrkiye’yi ikna giri\u015fimlerinde bulunurken, Finlandiya somut ad\u0131mlar atmak yerine beklemeyi ve dinamiklerin nas\u0131l evrilece\u011fini g\u00f6zlemlemeyi tercih ediyor. T\u00fcrkiye’nin bu s\u00fcre zarf\u0131nda Finlandiya’dan hamle beklemesi, \u0130sve\u00e7’in s\u00fcreci bir an \u00f6nce tamamlama iste\u011fine paralel olarak Finlandiya \u00fczerinde bask\u0131 kurulmas\u0131na neden olabilir. Yine Rusya’n\u0131n Ukrayna \u00fczerinde veya farkl\u0131 b\u00f6lgelerde askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya etkinli\u011fini art\u0131rmas\u0131, her iki \u00fclkenin tehdit alg\u0131s\u0131n\u0131 en \u00fcst seviyeye \u00e7\u0131karacak ve \u00fcyelik s\u00fcreci \u00fczerinde bask\u0131y\u0131 art\u0131racakt\u0131r. Rusya’n\u0131n b\u00f6lgedeki hakimiyetini ve sald\u0131rgan politikas\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye ile dengelemeye \u00e7al\u0131\u015fan Amerika ise \u0130sve\u00e7 ve Finlandiya’y\u0131 Rusya’ya kar\u015f\u0131 bir an \u00f6nce NATO \u015femsiyesi alt\u0131nda kendi taraf\u0131nda g\u00f6rmek isteyecektir.<\/p>\n
E\u011fer bu iki \u00fclke, T\u00fcrkiye’nin ter\u00f6r konusundaki me\u015fru endi\u015felerden kaynaklanan taleplerine somut ad\u0131mlarla katk\u0131 verirler, PKK, PYD ve FET\u00d6 m\u00fccadelesinde m\u00fcttefiklik ruhuna uygun olarak destek olacaklar\u0131na T\u00fcrkiye’yi ikna ederlerse bu durumda s\u00fcrecin t\u0131kanmas\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir makul neden kalmaz. E\u011fer T\u00fcrkiye’nin talepleri ciddiye al\u0131nmaz veya y\u00fczeysel hamlelerle ge\u00e7i\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rsa o zaman T\u00fcrkiye’nin kendi g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in istedi\u011fi ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla m\u00fcttefiklik ruhunun olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bu durumda da Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan’\u0131n ifade etti\u011fi gibi T\u00fcrkiye’nin \u0130sve\u00e7 ve Finlandiya’n\u0131n \u00fcyelik s\u00fcre\u00e7lerine katk\u0131 vermesi beklenemez. Bu \u00e7er\u00e7eveden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, muhtemel senaryolar\u0131n hepsinde T\u00fcrkiye kilit roldedir. \u0130leride ortaya \u00e7\u0131kabilecek herhangi bir krizde NATO’nun 5. maddesinin harekete ge\u00e7irilmesini isteyebilecek bir \u00fcyenin, ittifak\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerinin g\u00fcvenli\u011fine ayn\u0131 derecede sayg\u0131 g\u00f6stermesi beklenir.<\/p>\n
*Makalelerdeki fikirler yazar\u0131na aittir ve Anadolu Ajans\u0131n\u0131n edit\u00f6ryal politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tmayabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130sve\u00e7, m\u00fczakere s\u00fcrecini sonu\u00e7land\u0131rmak i\u00e7in T\u00fcrkiye’yi ikna etme giri\u015fimlerinde bulunurken, Finlandiya somut ad\u0131mlar atmak yerine beklemeyi ve dinamiklerin nas\u0131l evrilece\u011fini g\u00f6zlemlemeyi tercih ediyor.<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"source_name":"","source_url":"","via_name":"","via_url":"","override_template":"0","override":[{"template":"7","single_blog_custom":"","parallax":"1","fullscreen":"0","layout":"no-sidebar-narrow","sidebar":"default-sidebar","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"float","share_float_style":"share-normal","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"custom","post_date_format_custom":"j F Y l - H:i","show_post_category":"1","show_post_reading_time":"0","post_reading_time_wpm":"300","show_zoom_button":"0","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"0","show_popup_post":"0","number_popup_post":"1","show_author_box":"0","show_post_related":"1","show_inline_post_related":"0"}],"override_image_size":"0","image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"no-crop","single_post_gallery_size":"crop-715"}],"trending_post":"0","trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post":"0","sponsored_post_label":"Sponsored by","sponsored_post_name":"","sponsored_post_url":"","sponsored_post_logo_enable":"0","sponsored_post_logo":"","sponsored_post_desc":"","disable_ad":"0"},"jnews_primary_category":{"id":"","hide":""},"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"coauthors":[92],"class_list":["post-94158","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiye"],"yoast_head":"\n